Debaty sejmoweq890 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie funkcjonowania wynalazczości, zwłaszcza w podmiotach gospodarczych ze znacznym udziałem skarbu państwa

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana posła Radosława Gawlika z dnia 30 maja 2001 r. (znak SPS-0202-6463/01) w sprawie funkcjonowania wynalazczości, zwłaszcza w podmiotach gospodarczych ze znacznym udziałem skarbu państwa, przedstawiam odpowiedź na interpelację.    Sprawy poruszone w interpelacji pana posła należą do kompetencji ministra gospodarki, ministra skarbu państwa oraz ministra sprawiedliwości, stąd też odpowiedź uwzględnia stanowiska odpowiednich resortów do poszczególnych problemów zasygnalizowanych w wystąpieniu.    Poniżej przedstawiam odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji.    Ad 1. Jak to się dzieje, że Urząd Patentowy stosuje zasadniczo różne kryteria w zakresie zdolności patentowej pewnych wynalazków w zależności od tego, kto jest na liście autorów?    Definicję wynalazku oraz określenie przesłanek zdolności patentowej zawiera art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (DzU z 1993 r. nr 26, poz. 117, z późn. zm.). Przepis ten wymienia cztery przesłanki zdolności patentowej: nowość, nieoczywistość, stosowalność oraz techniczny charakter. Poza tymi przesłankami ustawa wymienia w art. 12 wynalazki, na które nie udziela się patentów. Są to mianowicie:    - nowe odmiany roślin i ras zwierząt oraz biologiczne sposoby hodowli roślin lub zwierząt,    - sposoby leczenia chorób w dziedzinie medycyny i weterynarii oraz ochrony roślin,    - wynalazki, z których korzystanie byłoby sprzeczne z obowiązującym prawem lub porządkiem publicznym (nie dotyczy to przypadków, gdy prawo ogranicza tylko sprzedaż wytworu opatentowanego lub wytworzonego opatentowanym sposobem),    - programy do maszyn cyfrowych,    - produkty przemian jądrowych,    - naukowe zasady i odkrycia.    Przedstawione wyżej przesłanki Urząd Patentowy zobowiązany jest każdorazowo badać przy rozpatrywaniu zgłoszenia wynalazku do opatentowania. Przesłanki są bezwzględne, a zatem musi je spełniać każdy wynalazek zgłoszony i opatentowany. Przepisy ustawy nie przewidują dowolności w stosowaniu powyższych przesłanek,    Zasadą w postępowaniu przed Urzędem Patentowym jest, że urząd nie bierze pod uwagę - przy rozpatrywaniu zgłoszeń - kto jest twórcą rozwiązania. Powyższa kwestia pojawia się w przypadku sporu o prawo do patentu. Zgodnie z art. 27 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy, zgłaszający wynalazek zobowiązany jest, jeśli nie jest jego twórcą, do wskazania twórcy oraz podstawy swojego prawa do patentu (np. umowa o przeniesienie prawa do patentu). Powyższe oświadczenie jest jedynym źródłem informacji dla Urzędu Patentowego o rzeczywistym twórcy wynalazku. W zgłoszeniu nie podaje się jednak informacji o zajmowanym stanowisku służbowym autora wynalazku (twórcy).    Uprzejmie wyjaśniam, że we wszystkich przypadkach zgłoszeń, z wyjątkiem zgłoszenia P-288001, Urząd Patentowy udzielił patentów w wyniku samej procedury. W przypadku zgłoszenia P-288001 Urząd Patentowy odmówił ostatecznie udzielenia patentu ze względu na naruszenie warunku nieoczywistości.    Chciałbym również wyjaśnić, że odnośnie do ˝patentów naśladowczych˝ w opisach wynalazku zgłaszający podaje dotychczasowy stan techniki, wskazując czasami na konkretny dokument (publikację). W takim przypadku dokonuje on również analizy porównawczej zgłoszonego wynalazku z tym stanem techniki. Jest to standardowy sposób wykazywania zdolności patentowej zgłoszonego rozwiązania, mający na celu wykazanie różnic, które podlegają następnie ocenie pod kątem nowości, nieoczywistości i stosowalności.    Udzielając odpowiedzi na powyższą interpelację, pragnę również poinformować pana posła o obecnym stanie prawnym udzielonych patentów. Patent o numerze 158351 został, po wyczerpaniu zwykłych środków prawnych, unieważniony w trybie postępowania spornego, zaś pięć patentów wygasło po upływie 5-8 lat z powodu nieuiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony. Tylko patent o numerze 170940 pozostaje aktualnie w mocy.    Ad 2. Dlaczego taki organ państwowy, jakim jest Ministerstwo Sprawiedliwości, nie reaguje na zgłaszaną przestępczość w tym zakresie (wniosek o rewizję nadzwyczajną z dnia 19 lutego 1996 r. wraz z załącznikami oraz pismo MS S/C V C 531/627/96 z dnia 31 grudnia 1996 r.)?    Ad 3. Dlaczego organy prokuratury bronią się przed podjęciem wyjaśnienia tych spraw?    W kwestii pytań związanych z funkcjonowaniem prokuratury oraz właściwością resortu sprawiedliwości przedstawiam poniżej panu posłowi wyjaśnienia uzyskane od ministra sprawiedliwości.    W roku bieżącym i w roku 2000 w prokuraturach przeprowadzono łącznie 21 postępowań przygotowawczych dotyczących wynalazczości. Przedmiotem tych postępowań były czyny określone w art. 121 i 123 ustawy o wynalazczości oraz w art. 296 § 1 i 3 Kodeksu karnego.    Spośród wskazanych 21 spraw 12 zostało umorzonych, w tym 11 wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego i jedna sprawa w związku z przedawnieniem karalności. W dwóch przypadkach postępowanie zawieszono, zaś w 3 sprawach zostały skierowane do sądów akty oskarżenia. W chwili obecnej 3 postępowania są w toku. Tylko jedno postępowanie zakończono postanowieniem o odmowie wszczęcia dochodzenia. Przedstawione zestawienie wskazuje, że ilość przedmiotowych postępowań prowadzonych w skali całego kraju w okresie 17 ostatnich miesięcy nie była ilością znaczącą w stosunku do ogólnej liczby zarejestrowanych w tym czasie spraw karnych. Przyczyną takiego stanu rzeczy z pewnością mógł być brak (w oparciu o art. 304 Kodeksu postępowania karnego) należytej reakcji zarówno pokrzywdzonych, jak i brak aktywności ze strony instytucji państwowych, które w związku ze swoją działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa, a mimo ciążącego na nich obowiązku nie dokonały niezwłocznego zawiadomienia prokuratora o tym fakcie.    We wszystkich sprawach, w których prokuratura otrzymała zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, zostały przeprowadzone stosowne postępowania karne, a tylko w 1 z 21 spraw odmówiono wszczęcia dochodzenia. W tym pojedynczym przypadku sprawa dotyczyła podmiotu, w którym skarb państwa nie był udziałowcem.    Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w drugim półroczu 1998 r. i I kwartale 1999 r. kontrolę efektywności wdrażania projektów racjonalizatorskich w wybranych podmiotach gospodarczych. W wyniku tej kontroli zostało skierowane do Prokuratury Okręgowej w Legnicy w dniu 25 stycznia 2000 r. jedno zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Po zarejestrowaniu zawiadomienia pod sygn. V Ds. 6/00/S przeprowadzone zostało śledztwo w sprawie niedopełnienia obowiązków w dniu 12 grudnia 1995 r. przez członków Komisji Oceny Projektów Wynalazczych Zakładów Górniczych ˝Rudna˝ w Polkowicach przy opiniowaniu projektu racjonalizatorskiego nr 13/95 pt. ˝Sposób naprawy uszkodzonych segmentów obudowy turbinowej szybów górniczych˝ i bezzasadnego przyjęcia tego projektu do stosowania, co doprowadziło do wyrządzenia Zakładom Górniczym ˝Rudna˝ szkody majątkowej w wielkich rozmiarach w wysokości 465 459 zł. Wszczęto wtedy postępowanie w sprawie przestępstwa z art. 296 § 1 i 3 K.k. Postanowieniem z dnia 29 maja 2000 r. postępowanie to zostało umorzone wobec stwierdzenia, iż czyn ten nie zawiera ustawowych znamion przestępstwa. Po zaskarżeniu tej decyzji przez Najwyższą Izbę Kontroli Sąd Rejonowy w Lublinie, postanowieniem z dnia 18 grudnia 2000 r., utrzymał w mocy decyzję prokuratora.    Ponadto w zakresie kolejnej sprawy zasygnalizowanej przez pana posła, a dotyczącej wynalazczości w Kombinacie Górniczo-Hutniczym Miedzi ˝Polska Miedź˝ SA ustalono, że Prokuratura Rejonowa w Lubinie prowadziła za nr 5 Ds. 342/00 postępowanie karne m.in. w sprawie:    a) przypisania w latach 1985-2000 przez pracowników oddziału KGHM ˝Polska Miedź˝ SA w Lubinie autorstwa projektów wynalazczych innych osób, podlegających ochronie wynikającej z patentów o nr 146717, 147021 oraz 158351 i naruszenia praw twórców ww. projektów poprzez doprowadzenie do unieważnienia patentu o nr 158351. W przypadku tym chodziło o czyny zabronione wymienione w art. 121 ust. 1 i 2 oraz w art. 123 ust. 1 ustawy o wynalazczości,    b) złożenia fałszywych opinii przez biegłych w ramach postępowania w sprawie o sygn. akt IC 791/93 przed Sądem Wojewódzkim w Legnicy, tj. o czyn z art. 233 § 4 K.k.,    c) doprowadzenia w latach 1989-2000 KGHM ˝Polska Miedź˝ SA do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci wypłat za stosowanie projektów wynalazczych w sytuacji, gdy wynagrodzenie to było nienależne z uwagi na fakt, iż projekty te były opracowane na podstawie rozwiązań innych twórców (czyn z art. 286 § 1 K.k.).    Postępowanie karne w zakresie tych wszystkich zagadnień ostatecznie zostało umorzone w dniu 25 października 2000 r. z powodu stwierdzenia, że czyny te nie zawierają znamion czynów zabronionych (art. 17 § 1 pkt 2 K.p.k.).    Postanowienie prokuratora zostało zaskarżone przez pokrzywdzonych do Sądu Rejonowego w Lubinie, który na mocy postanowienia z dnia 23 lutego 2001 r. (sygn. Kol 38/01) nie uwzględnił złożonych zażaleń i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie prokuratora rejonowego w Lubinie.    Ustosunkowując się do tezy zawartej w interpelacji pana posła w kwestii odrzucenia przez sąd opinii niektórych biegłych specjalistów, pragnę poinformować, że w postępowaniu sądowym (cywilnym oraz karnym) istnieje zasada swobodnej oceny sądu materiału dowodowego zgromadzonego podczas rozprawy. Kwestie te jako nierozłącznie związane z atrybutem niezawisłości sędziowskiej nie powinny być przedmiotem oceny pozaprocesowej. Pragnę również nadmienić, że zagadnienia te były przedmiotem sądowej kontroli instancyjnej m.in. w ramach postępowania cywilnego przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu.    Minister sprawiedliwości, powołując się na zasadę niezawisłości sędziowskiej, uzasadnił swoją reakcję ˝na zgłaszaną przestępczość w tym zakresie˝, czego przykładem wskazanym w interpelacji pana posła był nieuwzględniony w Ministerstwie Sprawiedliwości wniosek o rewizję nadzwyczajną z dnia 19 lutego 1996 r. w sprawie IC 791/93 Sądu Wojewódzkiego w Legnicy. Uprzejmie informuję, że sprawa była wówczas przedmiotem szczegółowego badania. Wpłynęła ona do Sądu Wojewódzkiego w Legnicy w dniu 18 czerwca 1993 r. i dotyczyła powództwa wytoczonego przez trzy osoby przeciwko KGHM ˝Polska Miedź˝ SA Lubin i jej przedmiotem były roszczenia z ustawy o wynalazczości. W dniu 18 marca 1998 r. Sąd Wojewódzki w Legnicy wydał wyrok, w którym oddalił powództwo i obciążył skarb państwa kosztami sądowymi.    Apelację od powyższego wyroku złożył w dniu 14 kwietnia 1998 r. jeden z powodów. Akta wraz z apelacją przesłano do Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w dniu 6 maja 1998 r., zaś w dniu 23 lipca 1998 r. sąd II instancji wydał postanowienie o odrzuceniu apelacji z przyczyn formalnych. Sprawa ta jest w chwili obecnej prawomocnie zakończona.    Zgodnie z art. 373 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd II instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym apelację, jeżeli uległa ona odrzuceniu przez sąd I instancji, w sytuacji gdy sąd ten dostrzeże braki, do których usunięcia strona była wezwana, a nie nastąpiło ich usunięcie w wyznaczonym terminie. Brak aktywności procesowej ze strony skarżącego i niezastosowanie się do wezwania sądu spowodowało zakończenie postępowania odwoławczego postanowieniem o odrzuceniu apelacji.    Ministerstwo Sprawiedliwości, badając wniosek o rewizję nadzwyczajną w tej sprawie, pismem z dnia 31 grudnia 1996 r. (S/C V C 531/96) poinformowało powoda o tym, że jego podanie z dnia 19 lutego 1996 r. o wniesienie rewizji nadzwyczajnej od ostatecznej decyzji Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP z dnia 11 maja 1995 r. (sygn. akt Odw. 1049/95) wydanej w sprawie wniosku KGHM ˝Polska Miedź˝ SA w Lubinie o unieważnienie patentu zostało negatywnie rozpoznane.    W uzasadnieniu tego stanowiska Ministerstwo Sprawiedliwości wskazywało, że skarżący podnosił te same zarzuty, co w postępowaniu przed Komisją Odwoławczą przy Urzędzie Patentowym RP, przy czym ich istota sprowadzała się do kwestionowania opinii opracowanej w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Z opinii tej jednoznacznie wynikało, że sporny patent nr 158351 został wydany w oparciu o rozwiązania będące kompilacją powszechnie znanych i w odpowiednich warunkach stosowanych rozwiązań, co w związku z treścią art. 10 ustawy o wynalazczości nie spełniało przesłanki nowości wymaganej dla zdolności patentowej wynalazku.    W związku z tym, że ostatecznej decyzji Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP nie można było zarzucić rażącego naruszenia prawa, a tym bardziej naruszenia interesów RP, minister sprawiedliwości nie znalazł podstaw do złożenia nadzwyczajnego środka zaskarżenia.    Ad 4. Czy rząd przewiduje zmianę przepisów karnych wynikających z ustawy o wynalazczości, które przewidują bardzo niskie kary z tytułu jej naruszania, nieadekwatne zupełnie do kar za inne przestępstwa z tytułu naruszania własności intelektualnej (skutkuje szybkim przedawnieniem przestępstw)?    Odpowiadając na pytanie pana posła na temat zmian przepisów karnych w ustawie o wynalazczości, uprzejmie informuję, że z dniem 22 sierpnia tego roku wejdzie w życie nowa ustawa regulująca sprawy związane z własnością przemysłową. W dniu 30 czerwca 2000 r. Sejm RP uchwalił ustawę Prawo własności przemysłowej, która 19 kwietnia 2001 r. została podpisana przez prezydenta RP. Ustawa Prawo własności przemysłowej zastąpi obowiązującą do tej pory ustawę o wynalazczości, ustawę o znakach towarowych oraz ustawę o ochronie topografii układów scalonych.    Ochrona praw do projektu wynalazczego, jak również prawa ochronnego może być dochodzona w drodze określonej przepisami prawa bądź poprzez postępowanie przed Urzędem Patentowym (np. w sprawie unieważnienia prawa ochronnego) bądź też na drodze procesu cywilnego (np. o zaniechanie naruszania patentu, o odszkodowanie). Do złożenia odpowiedniego wniosku (pisma procesowego) uprawniona jest osoba posiadająca odpowiednią legitymację procesową. Prawo polskie nie przewiduje ochrony cywilnoprawnej z urzędu. Aby prawo twórcy było chronione, musi on wystąpić o jego ochronę.    W zakresie zmiany przepisów karnych pragnę wyjaśnić, że zostały one zmodyfikowane w ustawie Prawo własności przemysłowej. Modyfikacja polega na zaostrzeniu represji karnej wobec sprawy przestępstwa poprzez podniesienie zagrożenia karą i stworzenie typów kwalifikowanych przestępstw. Ustawa wprowadza również penalizację bezprawnego ujawnienia cudzego wynalazku uniemożliwiającą uzyskanie patentu. W zakresie ochrony twórcy projektu wynalazczego nowa ustawa w porównaniu z obecnie obowiązującą przewiduje m.in. dwukrotne zwiększenie zagrożenia karą pozbawienia wolności w przypadku przestępstw kierunkowych (art. 303 ust. 2).    Jednocześnie chciałbym zauważyć, że przepisy karne zawarte w ustawie Prawo własności przemysłowej oraz w ustawie o Prawie autorskim i prawach pokrewnych w przypadku przestępstw mających podobną konstrukcję przewidują zbliżone sankcje karne. Nie wyklucza to jednak możliwości zaostrzenia w przyszłości przepisów karnych zawartych w ustawie Prawo własności przemysłowej.    Ad 5. Czy mając na uwadze okres dochodzenia praw do wynagrodzenia twórców, jak też i zwrotu, jak wszystko na to wskazuje, nienależnie podjętych wynagrodzeń, mogę liczyć na to, że te nieprawidłowości zostaną usunięte ze znaczną korzyścią dla skarbu państwa?    Odnośnie do sytuacji KGHM ˝Polska Miedź˝ SA minister skarbu państwa poinformował, że skarb państwa jako akcjonariusz nie posiada kompetencji pozwalających na sprawowanie bezpośredniego, bieżącego nadzoru wewnętrznego nad działalnością spółki, w tym również nad działaniami mogącymi naruszać prawa twórców projektów racjonalizatorskich. Mając jednak na względzie wagę przedstawionego przez pana posła problemu, minister skarbu państwa poinformował, że zwrócił się do reprezentantów skarbu państwa w Radzie Nadzorczej KGHM ˝Polska Miedź˝ SA z prośbą o wnikliwe zbadanie postawionych w interpelacji zarzutów.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Tadeusz Donocik    Warszawa, dnia 13 czerwca 2001 r.